Tranh gương di sản độc đáo triều Nguyễn
Tranh
gương (hay tranh kính) là một di sản khá đặc biệt, vừa có tính vật thể
vừa mang tính phi vật thể, mang bản sắc đặc trưng của mỹ thuật cung
đình Huế bởi xuất xứ, cách thể hiện cùng chất liệu độc đáo của chúng.
Tất cả các tranh gương có giá trị còn lại hiện nay đều do triều Nguyễn
để lại và đang được trưng bày tại bảo tàng Cổ vật cung đình Huế, cung
Diên Thọ, lăng Minh Mạng, lăng Thiệu Trị, lăng Tự Đức, lăng Dục Đức,
lăng Đồng Khánh, điện Huệ Nam, chùa Báo Quốc, khoa sử Đại học Khoa học
Huế và bộ sưu tập riêng của ông Trần Đình Sơn (Thành phố Hồ Chí Minh).
Hiện
nay đang có rất nhiều nhận định về xuất xứ và cách thức du nhập tranh
gương cung đình Huế vào Việt Nam. Tuy nhiên, hầu hết các nhà nghiên cứu
đều có ý kiến cho rằng tranh gương cung đình Huế có nguồn gốc từ Trung
Quốc, do triều Nguyễn đặt hàng tại các cơ sở sản xuất tranh gương dân
gian ở vùng Hoa Nam. Tranh gương được đóng trong những khung gỗ chạm
thếp vàng, khá cầu kỳ. Các nghệ nhân dùng chất liệu là bột màu pha keo
hoặc sơn để vẽ hoặc khảm xà cừ vào mặt sau của gương (vẽ kiểu âm bản ở
mặt sau để nhìn mặt trước thành dương bản). Theo chủ đề nội dung và giá
trị mỹ thuật thì tranh gương cung đình Huế được chia thành 3 loại chính:
-
Tranh cao cấp là loại tranh mô tả, ca ngợi các cảnh đẹp của Huế và vịnh
các mùa trong năm đi kèm với thơ ngự chế. Hầu hết những tranh này đều
sử dụng bảng màu lạnh. Hiện nay tại Huế còn lại khá nguyên vẹn 40 bức
tranh gương cao cấp.
- Loại tranh không có thơ ngự chế nhưng có đề
rõ chủ đề tranh. Đây là loại tranh minh họa cho các điển tích trong
lịch sử của Trung Hoa, thường được vẽ bằng màu đỏ ấm.
- Loại tranh vẽ tĩnh vật thì chỉ xoay quanh hai chủ đề chính là bát bửu cổ đồ và các loại hoa quả.
Mặc
dù là một loại hình tranh rất độc đáo, mang bản sắc đặc trưng của mỹ
thuật cung đình Huế thời Nguyễn, nhưng đến nay tranh gương cung đình
vẫn chưa có sự quan tâm đầu tư và bảo tồn đúng mức. Việc nghiên cứu
nguồn gốc và kỹ thuật làm tranh gương cung đình có thể đưa ra nhiều ý
kiến cho việc bảo tồn và phục hồi công nghệ làm tranh.
Thúy Hằng
(Nguồn: Trung tâm Thông tin Du lịch)